Hier vind je alle oplossingen voor de paardensprongen.
- 1. T A S T H A A R
Tastharen zijn lange haren die groeien langs de ogen, neus, bovenlip en wangen van paarden. Het zijn ‘tactiele’ structuren die paarden in staat stellen om hun omgeving te verkennen, voedsel te vinden en te onderscheiden. Van dichtbij hebben paarden een soort dode hoek: tastharen nemen op dat moment in feite hun zicht over, als een soort nachtelijke verkenners. Het is bij wet (nog) niet verboden om tastharen te knippen maar het wordt wel afgeraden. Bij wedstrijden of keuringen gebeurt het nog wel vaak.
2. O E R S T E R K
Van paarden wordt vaak gezegd dat ze oersterk zijn. De kracht van een auto wordt ook nog steeds aangeduid in paardenkracht (PK). Een mini Cooper heeft bijvoorbeeld 156 PK, terwijl een flinke jeep tot wel 700 PK kan gaan – dus alsof je 700 paarden voor een wagen zou aanspannen! Over oer-zijn en de oermens schreef schrijver Tialda Hoogeveen een leuke kinderboek: Van Oermens tot Jou. Tialda: “Mensen bestaan 2,5 miljoen jaar. Dat is lang. Maar lang niet zo lang als sommige andere dieren (ja, mensen zijn dieren!).” Het alleroudste oerpaard, een soort grote haas, liep al rond 56 miljoen jaar geleden rond op aarde. Oersterk was ie niet, maar wel pijlsnel.
3. V O O R H A N D
Als men delen van het lichaam van een paard wil aanduiden, knipt men als het ware het lichaam in drie delen op: voorhand, middenhand en achterhand. Voorhand duidt het voorste deel van een paard aan: hoofd, hals, en voorzijde van de boeg tot aan de schoft. Bij de jaarlijkse keuringen voor het stamboek worden Friese paarden beoordeeld op exterieur: bouw, beenwerk en beweging. Dat doet de drie- à vier koppige – bolhoed dragende – jury met een zogenaamde ‘lineaire scoreformulier’. Hierop worden scores opgeteld voor bijvoorbeeld hals stand (liefst verticaal), hoofd (liefst edel), behang (liefst veel), of stand voorbeen (liefst recht). Dan is er nog de romp verhouding: paarden kunnen in ‘vierkantsmodel’ of ‘rechthoeksmodel’ staan, waarbij de lengte groter is dan de hoogte. Dat laatste is waar al jaren op geselecteerd wordt in de Friese paardenfokkerij.
4. H O E F IJ Z E R
Ik vroeg aan IA hoe lang hoefijzers al bestaan, want veel paarden dragen tegenwoordig hoefijzers (ijzerbeslag met nagels) onder hun hoeven, maar dat is lang niet altijd zo geweest: “ De oudste bewijzen voor genagelde hoefijzers dateren uit de 9e eeuw. De hoefsmid is degene die een paard van ijzers voorziet. Vóór de 9e eeuw waren er beschermende « hipposandalen » van leer of plantaardig materiaal die paarden om de hoeven bonden, maar dit waren geen genagelde hoefijzers. Tegenwoordig kiezen steeds meer paardenmensen voor natuurlijk bekappen: de hoeven worden dan zo bekapt en gevijld, dat het paard als het ware lekker op blote voeten kan lopen. Onderzoek toont aan dat dit goed is voor de bloedsomloop: er is een verband aangetoond tussen hoefijzers en levensduur – paarden met ijzers zouden korter leven, omdat hun hart het zwaarder te verduren heeft.
5. P A A R D J E S
Heb jij thuis ook speelgoedpaardjes? Ze bestaan in allerlei vormen: de wild populaire natuurgetrouwe Schleich paardjes natuurlijk, maar ook stokpaardjes (stokken met een paardenkop) zijn aan een come-back bezig de laatste jaren. Op tiktok en youtube heet de stokpaardjes-gekte Hobby Horsing. Zoek maar op, je vindt de gekste filmpjes erover, compleet met keuringen en springparcours. Zelf proberen is misschien ook wel een leuk idee: je wordt er super fit van. Isolde (21) uit Deinum, Fryslân, verkoopt handgemaakte Hobby Horses in allerlei kleuren en maten.
6. H U I S D I E R
Huisdieren zijn tamme dieren die voor gezelschap en/of productie worden gehouden door de mens, met als gevolg veranderingen in de genetica, morfologie en gedrag. In de zestiende eeuw verwees dit woord naar een lam dat met de fles werd grootgebracht, in huis. Sinds 1 juli 2024 geldt in Nederland de huis- en hobby dierenlijst, die bepaalt welke zoogdieren de mens mag houden, en onder welke omstandigheden: paard, rund, schaap, varken, hond, huiskat… maar ook woestijnslaapmuis! Baanbrekend DNA onderzoek heeft in 2018 aangetoond dat alle gedomesticeerde paardenrassen (Equus Caballus) die wij nu kennen slechts ca 4200 jaar geleden voor het eerst door de mens zijn bereden, in het gebied van de Noord Caucasus (Centraal Azië). Ter vergelijking: honden werden al metgezel van de mens meer dan 12,000 jaar geleden, en schapen ca 10,000 jaar geleden.
7. S T A M B O O M
Een stamboom laat zien hoe familie lijnen lopen, bij de mens maar ook bij paarden. Friese paarden hebben een paardenpaspoort waar hun stamboom (afstamming) in staat. Dan heb je nog een stamboek: dat is een register van afstamming van dieren van een bepaald ras. Het KFPS, Koninklijke Vereniging “Het Friesch Paarden-Stamboek” is in 1879 door lokale fokkers en paardenmensen opgericht om het Friese paardenras te borgen voor de toekomst. Op dat moment dreigde het ras te worden verdrongen door zwaardere paardenrassen en de komst van de automobiel. Met een driedaagse optocht werd in 1967 aandacht gevraagd naar het Friese paard als recreatie- en sportpaard. Met internationaal succes – tegenwoordig zijn er ongeveer 70,000 Friese paarden wereldwijd.
8. S T O K M A A T
Met stokmaat wordt de schofthoogte van een paard bedoeld: de hoogte gemeten vanaf de grond tot aan de bovenkant de schoft (daar waar de nek overgaat in de rug). Door de eeuwen heen zijn paarden steeds groter geworden – waar de voorouders van huidige rassen slechts ca 140 cm waren, wordt het Friese paard vandaag de dag gefokt op 170 cm: langere paarden zijn buigzamer en presteren beter in de dressuurring. De inzet op een veelzijdig gebruikspaard voor sport, dressuur, tuig-, show-, en recreatiewerk stamt uit eind jaren zestig.
9. G I T Z W A R T
De bijnaam ‘zwarte parel van Friesland’ heeft het Friese paard te danken aan haar gitzwarte kleur. Binnen het stamboek zijn vanaf 1904 drie zwarttinten toegestaan: gitzwart glanzend als donker metaal, koolzwart met ringvormige patronen en vaalzwart met een rossige gloed. Vanaf dat jaar is ook de kleur bruin verbannen. Aftekeningen (witte vlekken) zijn ongewenst. Wat roept de kleur gitzwart bij jou op? Macht? Mysterie? Waarom denk jij dat de voorkeur naar gitzwart is gegaan? Wat als Friese paarden opnieuw bruin, schimmel of vos zouden mogen zijn? En: wist jij dat git (wetenschappers noemen het ‘gagaat’) ook werd gebruikt voor sieraden, onder andere voor rouwjuwelen?
10. V E R E R V E R
Een vererver geeft bepaalde kenmerken door aan zijn nakomelingen. Hiermee wordt de ‘fokwaarde’ van dekhengsten bepaald. Als de prestaties van deze nakomelingen uitzonderlijk hoog zijn, spreekt men zelfs van een ‘topvererver’. Vanwege de beoogde raszuiverheid gebeurt fokken sinds de oprichting van de KFPS met ‘gesloten stamboek’, dus zonder inmenging van andere bloedlijnen. Vanwege de smalle genetische basis (in 1913 waren er slechts 3 goedgekeurde stamboekhengsten over) heeft dit fokbeleid tot gezondheidskwalen geleid die vandaag voor veel vragen zorgen rond het (ethisch) behoud van het ras. De laatste jaren bieden het EAFS, het Europees Arabo-Fries stamboek, en het Barock Pinto Studbook mogelijkheden om Friese paarden te kruisen met warmbloedpaarden. Ook splitsen sommige fokkers zich af, zoals Bauke de Boer uit Akkrum met Gezond Vooruit.
