What Knots Knot Knots confronteert ons met een verleden dat nooit echt is weggeweest. De koloniale geschiedenis van Noord-Nederland vormt nog altijd ons dagelijks leven, maar de verschillende draden van dit verhaal worden zelden in samenhang verteld.
In de zeventiende eeuw werkten Friese universiteiten en cartografen voor de VOC en de WIC, terwijl schepen uit Groningen naar Ghana voeren voor de trans-Atlantische slavenhandel. Jan Albert Sichterman vergaarde als VOC-directeur in Bengalen een fortuin en bouwde een immens herenhuis aan de Groningse Ossenmarkt; het Groninger Museum heeft vandaag de dag diverse stukken uit dit huishouden in de collectie. In de twintigste eeuw kwamen Molukse militairen van het KNIL en hun gezinnen aan in het voormalige kamp Westerbork, en arriveerden er arbeidsmigranten in Friesland om op het land en in de fabrieken te werken. Al deze geschiedenissen weerspiegelen zich in het heden.
Maar archieven bewaren niet alles. Sommige verhalen vervagen; andere zijn simpelweg nooit opgetekend. En wat eenmaal is verdwenen, lijkt voorgoed weg. Acht kunstenaars weigeren zich hierbij neer te leggen. Zij bevragen het archief kritischer: wie bepaalt wat wordt bewaard en wat wordt uitgewist? Op basis van lokale collecties en gesprekken in de regio maakten zij fotografie, video en installaties. Elk werk is diep geworteld in een specifieke plek en gemeenschap, en dwingt lang verborgen geschiedenissen in het licht.
De titel is ontleend aan een citaat van Donna Haraway:
“It matters what matters we use to think other matters with; it matters what stories we tell to tell other stories with; it matters what knots knot knots, what thoughts think thoughts, what descriptions describe descriptions, what ties tie ties. It matters what stories make worlds, what worlds make stories.”
Hoe je de knopen legt, bepaalt welk verhaal er verteld kan worden.
Deze tentoonstelling wijst één overkoepelend ‘groot verhaal’ af. In plaats daarvan worden lokale geschiedenissen uit verschillende eeuwen naast elkaar geplaatst om te laten zien hoe onlosmakelijk ze met elkaar verweven zijn. Het is een urgente eerste stap in een langdurige samenwerking, geïnitieerd door Noorderlicht, samen met partners in Groningen, Drenthe en Friesland, om dit verleden in het vizier te houden voor het definitief wegglijdt.
Friesland
In VHDG presenteren Cihad Caner en Thato Toeba nieuw werk dat schuurt met de leegtes en abstracties in de Friese maritieme archieven. Daarnaast toont Jori(k) A. Galama een film die recent is aangekocht door het Fries Museum. Samen onderzoeken zij hoe beelden, verhalen en geschiedenissen de Friese context en haar archieven verbinden met bredere vraagstukken rondom migratie, taal en ergens thuis horen. Gedrieën presenteren zij een Friese editie waarin archieven niet gelden als neutrale registers, maar als actieve systemen die bepalen wat we zien en wat onbesproken blijft.
Cihad Caner
Cihad Caner is een beeldend kunstenaar gevestigd in Rotterdam. Vanuit een onderzoeksgedreven praktijk onderzoekt hij de politiek achter beeldvorming via video, fotografie, muziek, motion capture en CGI. Hierbij ligt de nadruk op representatie, taal, marginalisering en alteriteit (het ‘anders-zijn’). Hij was resident aan de Rijksakademie (2021–2023) en exposeerde onder andere bij Kunstinstituut Melly, Eye Filmmuseum, Akademie der Künste Berlijn en İstanbul Modern.
Jori(k) A. Galama
Jori(k) A. Galama is filmmaker, schrijver en beeldend kunstenaar. Na een propedeuse filosofie aan de Universiteit van Amsterdam, studeerden zij af aan de afdeling Beeld en Taal van de Gerrit Rietveld Academie en aan de Nederlandse Filmacademie. Hun werk draait om belichaming, queer ecology en de relatie tussen het individu en besloten gemeenschappen.
Thato Toeba
Thato Toeba is kunstenaar, jurist en sociaal-wetenschappelijk onderzoeker, werkend tussen Maseru (Lesotho) en Amsterdam. Met mixed-media fotomontages en assemblages onderzoekt Toeba hoe het zwarte leven wordt gerepresenteerd en gemanipuleerd in historische en hedendaagse archieven. Toeba was resident aan de Rijksakademie (2023–2025), won de FNB Art Prize in 2025 en hun werk is opgenomen in de collectie van het Victoria and Albert Museum.
